De schone taak van het museum

Inzicht, begrip en inspiratie

 Model van een onderzeeboot Rahmi M. Koç Museum , Ankara

De waarde van musea

De recente gebeurtenissen in Turkije en de aanslagen die in Europa en elders ter wereld hebben plaatsgevonden, wakkeren gevoelens van angst en haat aan. Begrijpelijk of niet, ze zijn zacht gezegd niet bevorderlijk voor de kwaliteit van de samenleving waar dan ook ter wereld. 
Juist in periodes van grote onzekerheid en onveiligheid - in zo’n periode zitten we beslist - zijn kunst en cultuur in het algemeen en musea in het bijzonder van grote waarde. 

De munitie van het museum

Mensen hebben vaak een eenzijdig beeld van elkaars landen en culturen. Dat schept afstand, creëert wantrouwen en is op termijn de basis van nog veel meer misverstand. Musea hebben een belangrijke taak in deze. Ze zijn de verzamelaars, beheerders en de presentatoren van culturele erfenissen. Erfgoed, zo u wilt. De naam zegt het al: goed dat geërfd is. Het bestaat uit de materiële én immateriële getuigenissen van de wereld van vroeger en nu en herbergt verhalen over mensen en hun omgeving. Het is de munitie van het museum om de strijd aan te gaan tegen onbegrip en onwetendheid, die zo vaak leiden tot vijandschap en intolerantie.

Doorsnee beeld

De stereotiepe meningen, die er over elkaars achtergrond en cultuur bestaan, zijn niet direct gebaseerd op voldoende kennis en de juiste interpretatie daarvan. Neem het doornee beeld dat in mijn beleving van bijvoorbeeld de Turkse medemens bestaat en dat zeker nu door de mislukte putsch en wat er op volgde is versterkt. Dat beeld wordt bepaald door hoofddoeken en de islam. Terwijl Turkije, ook nu een grote minderheid - misschien wel een meerderheid - zich angstvallig gedeisd houdt, een rijk geschakeerde cultuurgeschiedenis kent met zoveel meer dimensies dan een buitenstaander zou verwachten.

Museum voor Anatolische beschavingen

In mei 1997 werd in Lausanne de European Museum of the Year Award uitgereikt aan het Museum voor Anatolische Beschavingen, het mooiste museum van Ankara. Kenneth Hudson (1913-1999), oprichter van het European Museum Forum, dat de prijs jaarlijks uitreikt sinds 1977, zei daarover: “Terwijl op politiek niveau geruzied wordt tussen Griekse en Turkse vertegenwoordigers is deze man”, en hij sloeg zijn arm om de schouders van de geëmotioneerde museumdirecteur van dit prachtige museum, “in staat om Griekse en Turkse wetenschappers zij aan zij te laten werken aan de opgravingen voor het museum.” Het museum is een topper op het gebied van archeologie en een van de belangrijkste toeristische attracties van Ankara.

Begrip en tolerantie

Deze anekdote spreekt boekdelen en is een voorbeeld van wat een museum kan betekenen. Musea zijn er om inzicht te geven, begrip te kweken en inspiratie te bieden. Door interculturele samenwerking en door het vertellen van verhalen die herkenbaar zijn voor mensen waar dan ook ter wereld. Musea kunnen verhalen verbeelden in een bijzonder samenspel van erfgoed en kunst. Zo kunnen zij een positieve bijdrage leveren aan het begrip en de tolerantie tussen mensen met hun verschillende culturele achtergronden en ideeënwerelden. Want begrip en tolerantie zijn de pijlers waarop we de wereld van morgen bouwen. 

De toekomst overkomt ons niet. Die maken we zelf.

3 augustus 2016